kkk

 

Urodzony 4 lipca

Fiat 500 Nuova. Następca słynnego modelu 500 Topolino zmotoryzował Włochy, a przy okazji wiele krajów Europy. Prosty i ekonomiczny wzorzec samochodu miejskiego. Przez 18 lat zbudowano ponad 3,8 miliona egzemplarzy. W 2007 roku pięćsetka doczekała się godnego następcy. Dziś najmniejszy Fiat jest popularnym i lubianym klasykiem.

Więcej niż skuter
W maju 1945 roku Włochy, byłe państwo Osi, znalazło się w gronie przegranych. Zastrzyk amerykańskiego kapitału w postaci planu Marshalla i zapał mieszkańców umożliwił jednak szybką odbudowę z wojennych zniszczeń i rozwój przemysłu. Wprawdzie nie udało się zniwelować widocznej nawet dziś dysproporcji pomiędzy bogatym Piemontem a biednym południem, to 10 lat po zakończeniu wojny większość obywateli stała się posiadaczami skuterów Lambretta lub Vespa. W sprzyjającym klimacie Półwyspu Apenińskiego stanowiły one doskonały środek transportu do i z pracy oraz na weekendowe wycieczki we dwoje.
 
Narodziny Tipo 110
Produkowany od 1936 Fiat 500 Topolino nie rokował szans rozwój. Większe Millecento (1100) było już pojazdem znacznie droższym. W sytuacji, gdy planująca zakup auta przeciętna włoska rodzina liczyła każdego lira, FIAT rozpoczął prace projektowe nad najmniejszym modelem. Dla zamożniejszych mieszkańców zatłoczonego Mediolanu czy Turynu miał być drugim pojazdem w rodzinie. Dla szerokiej grupy Włochów stanowił szansę na pierwszy samochód w życiu. Słowem – auto dla każdego.
Oficjalne prace nad małolitrażowym autem zespół kierowany przez Dante Giacosy rozpoczął w listopadzie 1954 roku. W wielu opracowaniach Giacosa figuruje jako jedyny i wyłączny projektant pięćsetki. Nie ujmując nic wielkiemu konstruktorowi, warto wymienić jeszcze nazwisko wybitnego, lecz zapomnianego inżyniera Antonio Fessia.
 
Napęd
Blok czterosuwowego, górnozaworowego, dwucylindrowego silnika Tipo 110.000 o pojemności 479 ccm, użebrowana głowica oraz skrzynia korbowa zostały odlane ze stopu aluminium. Jednostka osiągała 13 KM przy 4600 obrotach na minutę i była zblokowana ze skrzynią biegów i przekładnią główną. Umieszczono ją z tyłu pojazdu.
 
Nadwozie
Samonośna karoseria z blachy stalowej posiada dwoje drzwi otwieranych „pod wiatr”. Rozwiązanie stosowano aż do 1965 roku, gdy w modelu F przeniesiono zawiasy do przodu.
Z przodu zamontowano dwa fotele z podnoszonymi oparciami. Pomiędzy nimi umieszczono dźwignię zmiany biegów, obok dźwigni rozrusznika, ssania oraz ogrzewania. Z tyłu – kanapa pozwalająca na przewóz dwojga osób. Później wprowadzono składane oparcie, co ułatwiło przewóz większych przedmiotów, które nie mieściły się do umieszczonego z przodu schowka zwanego szumnie bagażnikiem, o pojemności zaledwie 32 litrów.
Z przodu umieszczono także liczący 22 litry zbiornik paliwa oraz ustawione pionowo koło zapasowe. Wnętrze było ogrzewane ciepłym powietrzem z układu chłodzenia, jednak wydajność systemu sprawdzała się wyłącznie we włoskim klimacie.
Spartańskie wyposażenie to określenie na wyrost: jedyny instrument – prędkościomierz z licznikiem kilometrów oraz kontrolkami umieszczono w okrągłej obudowie nad kierownicą.
 
Urodzony 4 lipca
Oficjalna prezentacja Fiat 500 Nuova odbyła się 4 lipca 1957 roku w Turynie. Na żywo emituje ją państwowa telewizja RAI. Do zakładu Mirafiori przybywają liczni przedstawiciele mediów z całego świata. Giacosa udziela wywiadów, jest traktowany niemal jak bohater narodowy. Włosi mają swój samochód dla każdego!
Wkrótce ruszyła seryjna produkcja w zakładzie Mirafiori. Najmniejszy z rodziny Fiat błyskawicznie zdobył wielką popularność we Włoszech i poza granicami. Ceny rozpoczynały się na poziomie 490 000 lirów. W tym czasie niewiele większa 600 kosztowała około 600 000 lirów.
 
Hit eksportowy
Na wielu rynkach pięćsetka stała się hitem jako najtańszy samochód osobowy. W Niemczech kosztowała 2990 marek. Podstawowy VW 1200 wyceniano na 3750 DM, nieco tańszy był Citroën 2CV. Fiat 500 skutecznie konkurował z Citroënem, zajmując bardzo wysokie miejsce wśród pojazdów importowanych do Francji. Poza Italią, największymi odbiorcami były RFN oraz Wielka Brytania, gdzie od 1959 roku Fiat nawiązał walkę z Mini.
Niemal natychmiast ruszył eksport tam, gdzie auta mierzyły co najmniej pięć metrów, a napędzały je silniki o pojemności skokowej między 5 a 7 litrów. W USA Fiat 500 kosztował 1098 dolarów. W ofercie firmy Fiat Motor Co. Inc w Nowym Jorku był dostępny obok nieco droższej Bianchiny (1298 $) oraz kabrioletu Ghia Jolly (1760$) aż do 1961 roku.
Jeszcze w latach 50. rozpoczęto licencyjny montaż modelu 500 w zakładzie Steyr-Puch w austriackim Grazu. Wczesne serie napędzał silnik własnej konstrukcji – dwucylindrowy bokser o mocy 16 KM. W latach 1962-68 wykorzystano podzespoły 650 T oraz 650TR z silnikami 0.6 i 0.7 z terenowego Haflingera. Produkcję kontynuowano do lat 70. Przez kilka sezonów duże sukcesy za kierownicą Steyra odnosił Sobiesław Zasada.
Najmniejsze auto turyńskiego koncernu trafiło do ponad 100 krajów świata na pięciu kontynentach.

500 D
Jesienią 1960 roku wprowadzono model 500 D z silnikiem o pojemności 499,5 ccm, znanym już z modelu Sport. W trosce o trwałość podczas codziennej eksploatacji obniżono moc do 17,5 KM przy 4400 obr./min. Jednostkę odprężono do 7,1:1, by umożliwić eksploatację w krajach, gdzie dostępne jest paliwo o niższej liczbie oktanowej.
Pojazd w stanie gotowym do jazdy ważył dokładnie pół tony. Zrezygnowano z potrójnych wlotów powietrza pod reflektorami oraz z dużych „kroplowych” kierunkowskazów. Zastąpiono je okrągłymi kloszami, zmieniając także kształt tylnych lamp.
 
500 F
W marcu 1965 roku wprowadzono do sprzedaży model 500 F, oferowany przez następne siedem lat. Najważniejszą zmianą było przeniesienie zawiasów do przodu,  wzmocniono konstrukcję sprzęgła oraz resorów. Montowano powiększoną przednią szybę oraz asymetryczne reflektory Carello. Moc silnika wzrosła do 18 KM przy 4600 obr./min, prędkość maksymalna – do 100 km/h.
 
500 L
Jesienią 1968 (rok modelowy 69’) FIAT zaprezentował na salonie turyńskim wersję oznaczoną literą L od słowa Lusso (luksus). Z zewnątrz wyróżnia się chromowanymi obwódkami przedniej i tylnej szyby oraz rynienek. Przedni zderzak jest ozdobiony „galeryjką” . Dotychczasowe logo z tzw. skrzydełkami, montowane pomiędzy reflektorami, zastąpiono pionowym emblematem, który pamiętamy z atrapy wczesnych egzemplarzy Fiata 125p. Kokpit samochodu pokryto matowym tworzywem. Okrągły „budzik” zastąpiono podłużnym prędkościomierzem z modelu 850 wyskalowanym do 130 km/h. Eksploatację ułatwiała wygodniejsza kierownica oraz kieszenie w drzwiach.
Mimo upływu lat zainteresowanie 500 nie maleje. W 1970 roku wyprodukowano 351 477 sztuk. Wprowadzono rozkładane siedzenia. Produkcja trwała do lata 1972 roku, równolegle z modelem 500 F.
 
Abarth i inni
Najmniejszy z Fiatów stał się także najpopularniejszym pojazdem w ofercie firmy Abarth. Przeciętny użytkownik 500 mógł podnieść moc swojego pojazdu kupując jeden z kilku układów wydechowych sygnowanych znakiem skorpiona. W 1956 roku ceny wahały się od 5950 lirów do 18 500 lirów za profesjonalny układ Tipo Competizone. Średnio zamożny kierowca o sportowym zacięciu miał możliwość podniesienia mocy o kilka koni montując zestaw zawierający wzmocnione zawory, a nawet tłoki projektu Carlo Abartha. Aspirujący do startów w profesjonalnych wyścigach wybierali najdroższą opcję: kompletny pojazd tuningowany przez specjalistów turyńskiej firmy i noszący jej nazwę.
Początki były skromne. W sezonie 1957 sportowe akcenty były symboliczne: szary lub biały lakier, czerwony pas ozdobny i moc podniesiona z 13 do 15 KM. W kolejnych latach lista opcji wydłużała się. Od 1963 roku w gamie Abarth pojawiły się modele napędzane silnikami o większej pojemności. Były to Abarth 595 SS oraz „rozwiercone” 695 SS (27 KM) i w 100% wyczynowy 695 SS Assetto Corsa o mocy 38 KM przy 5400 obr./min.
W oparciu o Fiat 500 L oferowano także 595 SS Lusso z bogatszym wyposażeniem. Pojazdy wyposażano w obrotomierz, sportowe siedzenia, pasy bezpieczeństwa, hamulce tarczowe przednich kół, magnezowe obręcze Campagnolo oraz ogumienie radialne. Niepozorny Fiat Abarth 500 osiągał prędkość 108 km/h, bijąc w 1957 roku na torze Monza sześć międzynarodowych rekordów prędkości w klasie. Najmocniejsze wersje 695 SS przekraczały granicę 150 km/h.
Sportowe odmiany 500 Abarth produkował do sierpnia 1971 roku. Gdy wygasła homologacja FIA, nieliczne już zachowane pojazdy trafiły w ręce amatorów. Dziś, jak wszystkie wozy ze znakiem skorpiona, należą do niezwykle poszukiwanych klasyków, osiągając ceny odwrotnie proporcjonalne do wymiarów.
Abarth był najważniejszym, choć nie jedynym tunerem pięćsetek. Wśród włoskich kierowców wyścigowych dużą popularność zdobyła firma Giannini – producent modeli 500 TV/500TV Special, 500 GT Special oraz 590 GT. Wzmocnione jednostki napędowe oferował także Francis Lombardi, Moretti oraz szereg mniejszych firm.
Zesłany na Sycylię
W październiku 1972 roku na salonie w Paryżu FIAT, obok nowego modelu 126, zaprezentował ostatnie wcielenie pięćsetki oznaczone literą R – od słowa Rinovata (odnowiona). Jednostka napędowa (A5.000) o pojemności 594 ccm była wspólna ze 126. Moc obniżono z 23 do 18 KM. Na pierwszy rzut oka model wyróżniał się nowym wzorem obręczy 3/2 12 cali, które w Polsce są dobrze znane jako tzw. cytrynki z wczesnych 126p. Zamontowano na nich radialne opony 125 -12” w miejsce stosowanych dotychczas diagonalnych opon 5.20-12”.
Podczas testu 500 R osiągnął prędkość maksymalną 103 km/h, a 80 km/h osiągał po 30,2 sekundach.
Mimo pojawienia się nowocześniejszego modelu 126, produkowanego w Polsce i we Włoszech, popyt na odnowioną pięćsetkę nie słabł. Przyczynił się do tego kryzys paliwowy 1973/74, który skupił uwagę klientów na kwestii zużycia paliwa. 500 R potrzebował średnio 5,2 litra coraz droższej benzyny na 100 km.
Na rynku niemieckim auto wyceniono na 4390 marek. We Włoszech ostatni z dynastii kosztował 600 000 lirów. Produkcję przeniesiono z Turynu do zakładów Autobianchi w Desio, gdzie budowano kombi Giardiniera. Już od 1971 roku pięćsetki montowano także w halach Sicilfiat w Termini Imerese koło Palermo.
4 sierpnia 1975 roku ostatni egzemplarz opuścił taśmę tego zakładu. Przez 18 lat wyprodukowano łącznie 3 893 294 pięćsetek.
 
Maciej Replewicz Automobilista

[ zamknij okno ]